Nowy raport Frontier Economics opublikowany przez Europejską Federację Przemysłu Farmaceutycznego (EFPIA) ujawnia, że Europa straciła w ostatniej dekadzie tysiące badań klinicznych na rzecz USA i Azji — i potrzebuje natychmiastowego wzrostu aktywności badawczej o 25%, by odwrócić ten trend.
Dekada spadków — jak Europa przegrała wyścig o innowacje
Badania kliniczne Europa 2026 to alarmujący obraz. Przez ostatnie dziesięć lat liczba sponsorowanych przez przemysł farmaceutyczny badań klinicznych prowadzonych na terenie Unii Europejskiej systematycznie malała. Firmy farmaceutyczne przenosiły projekty do Stanów Zjednoczonych, Japonii, Korei Południowej i Indii — krajów oferujących szybsze ścieżki regulacyjne, niższe koszty administracyjne i sprawniejszą rekrutację pacjentów. Europa, mimo posiadania jednych z najlepszych ośrodków naukowych na świecie, stała się zbyt wolna i zbyt skomplikowana dla globalnych sponsorów badań. Nathalie Moll, dyrektor generalna EFPIA, skomentowała bezpośrednio: „Inne kraje to dostrzegły i podjęły działania — najwyższy czas, aby Europa zrobiła to samo”. Konsekwencje są wielowymiarowe. Pacjenci europejscy tracą dostęp do przełomowych terapii na wczesnym etapie badań. Systemy opieki zdrowotnej płacą za leki po wyższych cenach, bo nie uczestniczyły w ich tworzeniu. Gospodarka traci miejsca pracy. Polska jest częścią tego problemu — i może być częścią rozwiązania. Więcej o dostępie do innowacyjnych terapii w Polsce przeczytasz na airpres.pl.
Cyfry mówią same za siebie — 4 miliardy euro rocznie w grze
Raport Frontier Economics jest bezlitośnie konkretny. Odbudowa europejskiego ekosystemu badań klinicznych do poziomu zakładanego przez Komisję Europejską przyniosłaby rocznie 4 miliardy euro dodatkowego finansowania badań i rozwoju w samym Europejskim Obszarze Gospodarczym. Wzrost aktywności badawczej o 25% stworzyłby 18 tysięcy nowych miejsc pracy — wysoko wyspecjalizowanych, dobrze płatnych stanowisk w sektorze farmaceutycznym, biotechnologicznym i akademickim. Raport wylicza też ludzki koszt obecnej sytuacji: dostęp do przełomowych terapii uzyskałoby 35 tysięcy dodatkowych pacjentów rocznie — głównie chorych na nowotwory i choroby rzadkie, dla których udział w badaniu klinicznym jest często jedyną szansą na skuteczne leczenie. Szybsze wdrażanie nowych terapii pozwoliłoby uniknąć aż 26,9 miliona dni chorobowych rocznie w EOG, co odpowiada wartości dodanej brutto w wysokości 10,4 miliarda euro. To nie są liczby hipotetyczne — to koszt bezczynności, który Europa płaci dziś każdego roku.
Co blokuje badania? Regulacje, biurokracja i fragmentacja
Eksperci są zgodni co do przyczyn. Główna bariera to fragmentacja regulacyjna — każdy kraj UE stosuje własne interpretacje unijnych przepisów, co sprawia, że uruchomienie wieloośrodkowego badania klinicznego w 10 krajach Europy zajmuje przeciętnie 3–5 lat. W USA analogiczny proces trwa 1–2 lata. Rozporządzenie o badaniach klinicznych (Clinical Trials Regulation, CTR) weszło w życie w 2022 roku i miało uprościć procedury. Jednak jego implementacja pozostaje nierówna, a małe i średnie ośrodki badawcze wciąż borykają się z barierami finansowymi i kadrowymi. Pozytywnym sygnałem jest fakt, że w lutym 2026 roku do grona ekspertów Europejskiej Przestrzeni Badawczej dołączył dr hab. Tomasz Trombik z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie — polski naukowiec, który będzie współtworzył wdrażanie nowych metodologii ograniczających użycie zwierząt w badaniach biomedycznych. To znak, że Polska zaczyna odgrywać aktywniejszą rolę w europejskim ekosystemie naukowym. Zainteresowanych losami europejskiej polityki zdrowotnej i innowacji zapraszamy do śledzenia tematu na airpres.pl.
Polska na mapie europejskich badań klinicznych
Polska ma ogromny potencjał jako centrum badań klinicznych w Europie Środkowej. Wysoko wykwalifikowana kadra medyczna, niższe niż w Europie Zachodniej koszty prowadzenia badań i dobrze rozwinięta sieć szpitali klinicznych to atuty, które doceniają globalne firmy farmaceutyczne. Tymczasem kraj wciąż nie wykorzystuje tego potencjału w pełni. Brakuje sprawnych ścieżek administracyjnych dla sponsorów zagranicznych, a finansowanie polskich ośrodków badawczych pozostaje niewystarczające. Nowe terapie refundowane od stycznia 2026 roku — w onkologii, pneumonologii i chorobach rzadkich — to krok we właściwym kierunku. Jednak eksperci z ISB Zdrowie podkreślają, że refundacja gotowych leków to nie substytut dla uczestnictwa w badaniach klinicznych. „Kraj, który prowadzi badania, ma wpływ na kształt terapii i jej cenę” — wskazuje raport EFPIA. Dla polskiego systemu ochrony zdrowia, zmagającego się z rosnącymi kosztami i starzejącym się społeczeństwem, aktywne uczestnictwo w europejskim ekosystemie badań klinicznych to inwestycja, nie koszt.
Podsumowanie
- Raport EFPIA i Frontier Economics (luty 2026): Europa potrzebuje 25% wzrostu liczby badań klinicznych, by odbudować ekosystem stracony w ostatniej dekadzie
- Stawka finansowa: 4 mld EUR rocznie, 18 tys. miejsc pracy i dostęp do terapii dla 35 tys. pacjentów rocznie
- Główna bariera to fragmentacja regulacyjna — uruchomienie badania w UE trwa 3–5 lat, podczas gdy w USA 1–2 lata
- Dla polskiego czytelnika: Polska ma potencjał centrum badań klinicznych w regionie, ale wymaga inwestycji w infrastrukturę i uproszczenia procedur
